5-268COM

5-268COM

Commission de la Justice

Annales

MERCREDI 8 JANVIER 2014 - SÉANCE DU MATIN

(Suite)

Demande d'explications de M. Bert Anciaux à la ministre de la Justice sur «les retards de paiement à la Justice» (no 5-4302)

De heer Bert Anciaux (sp.a). - Eind november legde een wetsdokter in de media een schrijnend getuigenis af over zijn zakelijke relatie met de FOD Justitie. Dergelijke berichten krijgen we geregeld. Deze zelfstandige wetsdokter geniet niet alleen een goede reputatie onder zijn ambtgenoten, hij oefent zijn beroep ook al vijftien jaar uit. Daarbij staat hij dag en nacht paraat en werkt zijn echtgenote al die tijd onbezoldigd mee. Juist deze wetsdokter leeft momenteel blijkbaar op de rand van de armoede, omdat er bij de FOD Justitie alleen al van hem voor bijna 70 000 euro onbetaalde facturen liggen te wachten. Door deze achterstand moest hij een extra lening aangaan om in zijn levensonderhoud te voorzien, maar ook om de vele kosten en verplaatsingen verbonden aan zijn job te kunnen betalen.

Deze casus, een uit het leven gegrepen voorbeeld, illustreert de malaise waarin Justitie verkeert. Al zovele malen heb ik de minister ondervraagd, ook over de achterstand in de betaling van allerlei externe experts. Justitie toont zich daarin - en ik weet hoe pijnlijk dat klinkt - een onvoorstelbare, maar jammer genoeg wel voorspelbare puinhoop. Ik heb de overtuiging dat ik als parlementslid de plicht heb dit soort van vragen, met een glimp van bedwingbaar cynisme op de achtergrond, telkens weer te stellen, hoe koppig ik daardoor ook lijk.

Kent de minister dit specifieke geval en bevestigt ze de schrijnende realiteit die eruit blijkt? Hoe zal ze de betalingsachterstanden op korte termijn wegwerken? Beseft de minister dat zulke verhalen Justitie weerom als een onbeheersbare puinhoop ten tonele voert? Hoe komt het toch dat Justitie er niet in slaagt een adequate financiële planning te hanteren, ook al zijn deze uitgaven zeer goed voorspelbaar? Waar liggen de kernoorzaken van het gewoonweg structureel falen van een zo belangrijke overheidsdienst? Hoe kan de minister hiervoor verantwoordelijkheid blijven opnemen, hoelang kan ze deze steeds opnieuw flaterende organisatie blijven goedpraten?

Mevrouw Inge Faes (N-VA). - Ik wil hier kort op inpikken. De minister weet dat de materie me na aan het hart ligt. Met de werkgroep Statuut van de deskundigen in strafzaken, waarvan ik voorzitter ben, hebben we ook heel veel aandacht besteed aan de problematiek van de betaling van deskundigen.

Collega Anciaux vraagt welke oplossing de minister ziet op korte termijn. Misschien hebben we al te veel naar oplossingen op korte termijn gezocht. Elke keer dat er een groep klaagt, volgt er een tussentijdse betaling, maar dat is geen goede manier van werken en ontmoedigt ook enorm de mensen op het veld. Onlangs had ik daarover nog een gesprek met heel wat deskundigen. Ze zeggen dat ze geen nieuwe mensen kunnen opleiden en dat niemand nog geïnteresseerd is, omdat ze niet weten of ze ooit zullen worden betaald.

Denkt de minister dat er op korte termijn kan worden gestart met de bespreking van het verslag van de werkgroep over het statuut van deskundigen?

De voorzitter. - Deze problematiek is oud. Sinds 2003 zit ik in het parlement, tot 1988 was ik magistraat en ook toen al was er het probleem van de betalingsachterstand. Regeringen en ministers worstelen er dus al vele jaren mee. De vraag is nu wanneer het zal worden opgelost. Het gevaar bestaat dat de deskundigen zullen afhaken.

Mevrouw Annemie Turtelboom, minister van Justitie. - In dit dossier is het belangrijk eerst enkele feiten te geven.

Steeds meer misdrijven worden opgelost dankzij de wetenschap. Ook in grote dossiers uit het verleden die onopgelost bleven, kan men vaak met nieuwe technieken bepaalde elementen uitklaren. Dat is een goede zaak, maar er zit natuurlijk ook een kostenplaatje aan vast. De gerechtskosten nemen elk jaar toe.

De rechterlijke orde beslist onafhankelijk hoeveel expertises er nodig zijn. Uit het rapport van de commissie voor de Modernisering van de rechterlijke orde blijkt dat er tussen de gerechtelijke arrondissementen onderling ook zeer grote verschillen zijn, eigenlijk te groot om verklaarbaar te zijn. Natuurlijk zullen de arrondissementen nooit helemaal op één lijn zitten. Een zwaar en complex dossier met heel veel bewijsmateriaal en heel veel slachtoffers, bijvoorbeeld het drama in het kinderdagverblijf in Dendermonde, veroorzaakt uiteraard een enorme toename van de kosten.

Facturen komen geleidelijk binnen, maar pas op het einde van het jaar, na de budgetopmaak, zien we hoe groot het probleem van de betalingen is.

Wat hebben we tot nog toe gedaan? Voor mij kregen vanaf het begin enkele structurele hervormingen prioriteit om de stijgende kosten betaalbaar te houden. Zo hebben we de prijs van de telefoontap gehalveerd. Dat heeft de regering 5,5 miljoen euro opgebracht. Alle structurele hervormingen zijn ook bedoeld om de exponentiële stijging af te toppen. Een daling zullen we nooit krijgen. Dankzij een Europese aanbesteding hebben we de prijs voor DNA-analyses kunnen laten zakken van 300 naar 30 euro per analyse. Bij het federaal parket hebben we een systeem voor videoconferentie geïnstalleerd. Op rogatoire commissies levert dat een besparing van 2 miljoen euro op.

Al deze structurele hervormingen moeten ervoor zorgen dat we DNA-analyses kunnen blijven uitvoeren, telefoons kunnen blijven aftappen en met rogatoire commissies kunnen blijven werken. Alleen kunnen alle voorbereidende vergaderingen nu via livestreaming verlopen en moet men daarvoor niet ter plaatse gaan.

We hebben de gerechtskosten in strafzaken gerationaliseerd, aangepast aan de prijzen die op de privémarkt en bij de politie worden gehanteerd. Voor nacht- en weekendwerk gold vroeger een dubbel tarief, nu is 1,5 keer de normale prijs, net zoals bij de politie. Betalingscategorieën voor vertalers en tolken werden aangepast aan de realiteit van vandaag. Marokkaans, Turks en Pools zijn vandaag niet langer "uitzonderlijk moeilijk te vinden talen". We hebben ze dus in een lagere categorie ingedeeld en bijgevolg goedkoper gemaakt. Ook die aanpassingen zijn goed voor een winst van 1,5 miljoen euro.

We zijn ook bezig met een informaticasysteem voor de vergelijking van de gerechtskosten tussen gerechtelijke arrondissementen. Nu worden de gegevens nog manueel verwerkt, met de nieuwe informatica krijgen we een beter zicht op eventuele stijgingen en uitschieters.

Ik heb me altijd op deze zaken gefocust, omdat we inderdaad nog met een erfenis uit het verleden zitten. Dat is geen verwijt aan mijn voorgangers; mijn opvolger zal mij immers hetzelfde "verwijt" kunnen toesturen.

Dit dossier gaat al lang mee. Ook ik heb een berg facturen geërfd. Bij elke begrotingscontrole en -opmaak heb ik ze op tafel gelegd. In een rapport zegt het Rekenhof: "Hoewel zowel de administratie als de regering al diverse maatregelen heeft genomen voor een efficiëntere beheersing van de gerechtskosten, wijst het Rekenhof op het steeds toenemende bedrag aan onbetaalde facturen." We doen dus wel inspanningen, maar we zijn er nog niet.

Eind vorig jaar hebben we voor het betalen van de experts 11,5 miljoen euro vrijgemaakt, omdat dat een van mijn prioriteiten is. In het totaal hebben we 20 miljoen euro vrijgemaakt om de belangrijkste facturen, op terreinen waar we geen risico's willen nemen, te betalen. Het geld ging vooral naar vertalers, tolken en gerechtsdeskundigen, die vaak ook zelfstandigen zijn. Ik wil er wel op wijzen dat er op het voorbeeld dat de heer Anciaux uit de krant aanhaalde, nadien een rechtzetting is gekomen van de FOD Justitie. Betrokkene had een heel aantal van zijn facturen, voor zo'n 65 000 euro, wel betaald gekregen en de problemen die in het krantenartikel aan bod kwamen, vonden niet hun oorsprong in onbetaalde facturen. De realiteit was dus anders dan wat de krant schreef.

Er zijn budgetten vrijgemaakt, we kunnen de betalingen uitvoeren en daarnaast moeten we blijven voortwerken aan structurele oplossingen. De informatisering zal echt vruchten afwerpen, al zal dat nog niet voor dit jaar zijn. In de telefoontap hadden we vorig jaar al resultaat; op het vlak van DNA-analyses en vertalers-tolken zullen we dit jaar veranderingen zien.

We nemen heel wat maatregelen, omdat ik de kracht van al die technieken niet wil verliezen. Vroeger werden misdaden vaker opgelost door verklaringen van mensen, maar de voorbije jaren zien we een enorme verschuiving naar fysiek materiaal, zoals DNA- en bloedanalyses, ook omdat de databanken steeds uitgebreider worden en we aangesloten zijn op Europese databanken. We moeten de inzet van al die technieken niet terugschroeven, want we hebben ze echt wel nodig, maar we moeten wel werken op de betaalbaarheid ervan.

De heer Bert Anciaux (sp.a). - De aspecten die de minister aanbrengt, zijn juist en terecht en ik dank haar ook voor alle inspanningen die worden gedaan. Het klopt dat de kosten oplopen en we weten dat ze altijd maar zullen toenemen, alleen moeten we ervoor zorgen dat er gewoon structureel ook meer middelen zijn.

Mevrouw Annemie Turtelboom, minister van Justitie. - Maar we moeten ook op de prijs werken. Als een DNA-analyse ergens tien keer goedkoper kan, dan moeten we ze ook daar laten uitvoeren, want zo kunnen we voor hetzelfde budget ook tien keer meer analyses laten uitvoeren.

De heer Bert Anciaux (sp.a). - Ik ben het daarmee eens en ik ben ook blij met de inspanningen van de minister om structureel te besparen. Het is trouwens een collectieve verantwoordelijkheid van alle politieke partijen. Het moet eindelijk eens gedaan zijn dat Justitie achter de feiten aan moet hollen. Er moeten echter voldoende middelen worden vrijgemaakt. Als we een veiliger samenleving willen, moeten we meer investeren in Justitie.

M. le président. - Je répète depuis des années qu'en Belgique, la Justice est un département sinistré. Même s'il y a - heureusement ! - de temps en temps des sapeurs-pompiers, ce département a toujours été sinistré. Il faut du courage pour accepter le portefeuille de la Justice !