(Vervolg-Suite)

PROJET DE LOI MODIFIANT L'ARTICLE 3 DE LA LOI DU 13 AVRIL 1995 RELATIVE AU CONTRAT D'AGENCE COMMERCIALE (ÉVOCATION)

Discussion générale

Discussion des articles

(Article 60 du Règlement)

De voorzitter. ­ We vatten de bespreking aan van het wetsontwerp.

Nous abordons l'examen du projet de loi.

Volgens het Reglement geldt de door de commissie aangenomen tekst als basis voor de bespreking. (Zie gedrukt stuk nr. 1-1204/6 van de commissie voor de Financiën en de Economische Aangelegenheden van de Senaat. Zitting 1998/1999.)

Conformément à notre Règlement, le texte adopté par la commission servira de base à notre discussion. (Voir document nº 1-1204/6 de la commission des Finances et des Affaires économiques du Sénat. Session 1998/1999.)

De algemene bespreking is geopend.

La discussion générale est ouverte.

Het woord is aan de rapporteur.

De heer Weyts (CVP), rapporteur. ­ Mijnheer de voorzitter, de wet op de handelsagentuurovereenkomst werd vier jaar geleden goedgekeurd in uitvoering van de Europese richtlijn 86/653 die de handelsagentuur regelt en harmoniseert op Europees niveau. Hoewel de basis van de regelgeving zich entte op de handelsagentuur van producten en niet zozeer op de handelsagentuur van diensten, opteerde de wetgever in 1995 voor een beperkte verbreding van het toepassingsgebied tot enkele diensten. Dit ging al verder dan de richtlijn. Omwille van evidente toepassingsmoeilijkheden werden de bank-, beurs- en verzekeringssectoren expressis verbis buiten de wet gelaten. Uit de praktijk bleek dat de financiële en de verzekeringssector behoefte had aan een betere omkadering van het statuut van de agent.

De behandeling in de commissie begon met een uiteenzetting van de minister van Justitie en een opsomming van een aantal technische moeilijkheden. Omdat er in de praktijk een aantal evoluties werden onderkend, besliste de commissie om nog maar eens een zo ruim mogelijk pallet aan vertegenwoordigers van de sector uit te nodigen, teneinde hun mening over de tekst te horen. De senatoren kwamen onder de indruk van de vele argumenten en werden ervan overtuigd dat de toepassing van de voorliggende tekst in de praktijk voor vele problemen zou zorgen. Daarom werd besloten enkele wijzigingen aan te brengen aan de tekst die in de Kamer was goedgekeurd. We gingen hierbij onder meer uit van de veronderstelling dat de wet enkel van toepassing is op agenten, zoals die in de juridische traditie worden onderscheiden van de makelaars.

Meerdere reeksen amendementen werden ingediend. De amendementen die betrekking hadden op een specifieke en gedetailleerde regeling voor de verzekeringssector werden ingetrokken door de indiener die zich min of meer kon verzoenen met de definitieve tekst. Ook een reeks amendementen die een gelijkaardige doelstelling beoogden in de banksector, werd uiteindelijk niet in de tekst opgenomen. Grosso modo ging het hier om een specifieke en uitzonderingsregel voor de berekening van de commissielonen, de afrekening ervan, de bepaling inzake de uitwinningsvergoeding en de non-concurrentiebedingen en het waarborgagentuurcontract.

In de commissie zijn drie amendementen aangenomen. Een eerste wijziging heeft betrekking op de uitwinningsvergoeding. Indien de verzekeringsagent op dit vlak over voldoende waarborgen beschikt, is de agentuurovereenkomst niet onderhevig aan de bepalingen van de wet van 1995. Het gaat in concreto om een vergoeding die gelijk is aan anderhalf jaar commissieloon. Wie hierop aanspraak kan maken, is volgens de commissie voldoende beschermd. Ik wil in dit verband wijzen op een tekstcorrectie. In de Nederlandse tekst staat nu : « ... die vergoeding minstens anderhalve maal meer bedraagt dan die bepaald in artikel 20, vierde lid, van deze wet. » Dit is fout. Er moet staan : « ... minstens de helft meer bedraagt... » Anders zouden we komen tot 250 maal het bedrag. Ook de Franse tekst moet worden aangepast. Nu staat er : « ... est au moins une fois et demie supérieure à celle prévue à l'article 20, alinéa 4... » Hier moet staan : « ... s'élève à au moins une fois et demie à celle prévue à l'article 20... » Deze tekstcorrecties zijn noodzakelijk aangezien we anderhalve maal het commissieloon bedoelen en niet 250 maal.

De voorzitter. ­ Het woord is aan de heer Moens.

De heer Moens (SP). ­ Mijnheer de voorzitter, ik stel voor om in Franse tekst te schrijven : « ... qui est au moins une fois et demie celle prévue à l'article 20... ». Alleen het woord « supérieure » moet dan worden geschrapt.

De heer Weyts (CVP), rapporteur. ­ Zolang het maar duidelijk is.

De heer Moens (SP). ­ We zijn het eens over de betekenis, alleen de woorden « meer » en « supérieure » staan er te veel.

De voorzitter. ­ De diensten stellen voor : « ... que cette indemnité s'élève à au moins une fois et demie... »

De heer Moens (SP). ­ C'est ma proposition.

De heer Weyts (CVP), rapporteur. ­ Deze formule kan worden aanvaard zodat alle misverstanden in de toekomst kunnen worden uitgesloten. In de Nederlandse tekst wordt « anderhalve maal » vervangen door « de helft ».

Een tweede wijziging voorziet in de mogelijkheid om het bedrag en de berekeningswijze van commissielonen in een paritair, collectief overleg anders te bepalen dan in de wet van 1995 is voorgeschreven. Dit zal de overlegcultuur bevorderen. Een laatste wijziging stelt de opstelling van de in de wet bepaalde trimestriële commissiestaat uit tot 30 juni 2000. Deze laatste wijziging werd eenparig aangenomen.

Het aldus geamendeerde wetsontwerp werd in zijn geheel aangenomen met zeven stemmen bij één onthouding. Het verslag werd eenparig goedgekeurd. (Applaus.)

De voorzitter. ­ Het woord is aan de heer Moens.

De heer Moens (SP). ­ Mijnheer de voorzitter, ik wil de heer Weyts feliciteren met zijn verslag dat, zoals gewoonlijk, zeer nauwkeurig en prachtig is en dat zeer goed weergeeft wat er in de commissie aan de orde is geweest. Wat de tekstcorrectie betreft, denk ik dat we beter het voorstel van de diensten van de Senaat volgen, zodat we een klare en zuivere tekst krijgen, zowel in het Nederlands als in het Frans.

Dit ontwerp, dat oorspronkelijk een voorstel was, doet mij denken aan de processie van Echternach. In 1986 is in de Europese Unie een richtlijn goedgekeurd die één regeling invoerde voor de handelsagenten in de hele Europese Unie. Dat was ook nodig door de uitbreiding van de economische ruimte tot heel Europa. Daardoor waren transacties over de grenzen heen een normale zaak geworden en moest er regelend worden opgetreden om overal voor de handelsagenten vergelijkbare situaties te scheppen. Het was echter de bedoeling van de Europese Commissie de regeling te beperken tot de tussenkomst van agenten inzake het goederenverkeer.

België heeft deze regeling overgenomen, maar vond, zoals vele andere staten, dat de diensten moesten worden toegevoegd. Met één beperking : de tussenpersonen inzake verzekeringen en de zelfstandige bankagenten moesten worden uitgesloten van deze regeling. Ze hebben in ons land eigen regels inzake de uitwinningsvergoedingen, commissielonen en dergelijke.

Er is echter een onevenwicht tussen de meestal machtige verzekeringsmaatschappijen en banken enerzijds, en de tussenpersonen anderzijds. Deze laatsten werken meestal zelfstandig en bevinden zich vaak ook in een zwakkere positie. Ze voelen zich ook te weinig beschermd en vragen een groter evenwicht in de rechtsverhoudingen.

De heer Willems diende in de Kamer een voorstel in dat tegemoet kwam aan deze bekommernissen en waardoor de wet op de handelsagentuur, die een grote bescherming voor de tussenpersoon biedt, van toepassing wordt op het verhandelen van diensten, meer bepaald op de diensten van tussenpersonen inzake verzekeringen en bankoperaties. Dit voorstel is in de Kamer goedgekeurd.

In de Senaat zette de processie een stapje achteruit. De bescherming was weliswaar zeer groot, maar ging toch een beetje te ver voor de betrokkenen. Bepaalde belangen waren beter beschermd in de vroegere regeling. Er werden amendementen ingediend die volgens de SP-fractie de bescherming van de zwakkere partij te zeer in het gedrang brachten. De heer Weyts heeft daarop een compromis naar voren geschoven, waar de SP zich voorzichtig, maar niet met groot enthousiasme achter kon scharen. We voelden meer voor een echte grote bescherming van de agenten, maar dit compromis was alleszins weer een stap vooruit.

Agenten met een grote portefeuille die een overeenkomst hebben gesloten met een verzekeringsmaatschappij waardoor ze een uitwinningsvergoeding krijgen die ten minste anderhalve keer de waarde bedraagt van de jaarlijkse premies waarop ze recht hebben, worden van het toepassingsgebied van de wet uitgesloten. De commissie ging ervan uit dat ze sterk genoeg zijn om hun belangen tegenover de verzekeraar te verdedigen.

Voorts kan er in alle sectoren een paritair orgaan worden opgericht dat zich bezighoudt met de commissielonen. De gesloten akkoorden kunnen eventueel door de Koning worden bekrachtigd. Na lang aarzelen hebben we deze bepalingen ook goedgekeurd.

Artikel 4 bepaalt dat de inwerkingtreding van artikel 16 van de wet op de handelsagentuur wordt uitgesteld tot 30 juni 2000. Op die manier krijgen de maatschappijen, met name de banken en de verzekeringsinstellingen, de gelegenheid hun informaticaprogramma's aan te passen.

We hopen dat de processie nu eindelijk in de kerk is aangekomen en daar halt houdt. Indien de Kamer het ontwerp opnieuw wijzigt en opteert voor de oorspronkelijke tekst, zullen vele mensen op het terrein en in de Senaat het schouwspel van de processie met veel frustraties gadeslaan. (Applaus.)

M. le président. ­ La parole est à Mme Willame.

Mme Willame-Boonen (PSC). ­ Monsieur le président, il est apparu, tant des auditions effectuées par la commission compétente de la Chambre des représentants que de nombreux courriers qui nous ont été adressés, que le texte assez technique tel qu'adopté à la Chambre était inapplicable et ne correspondait en rien à la réalité économique des secteurs concernés, notamment en ce qui concerne les dispositions relatives à la négociation des commissions, aux délais de préavis, aux clauses de non-concurrence, aux indemnités de préavis, etc.; la liste n'est pas exhaustive.

Malgré l'urgence d'adopter une loi qui pouvait constituer un compromis minimaliste avant l'échéance fatidique du 4 mai et la dissolution des Chambres, la commission des Finances et des Affaires économiques du Sénat a décidé, après avoir entendu l'ensemble des organes représentatifs concernés, d'adopter trois modifications qui lui semblaient nécessaires et indispensables. En effet, nous avons estimé qu'une loi ne correspondant pas à la réalité économique ne pouvait en aucun cas constituer une sécurité juridique solide. Par rapport au texte adopté par la Chambre, nous avons donc pris trois modifications.

La première, d'importance, est de soustraire du champ d'application de la loi les agents commerciaux du secteur des assurances, à condition que le contrat conclu avec leur commettant reconnaisse néanmoins le droit de l'agent à une indemnité de reprise en cas de cession du portefeuille d'assurances et que cette indemnité soit au moins une fois et demie supérieure à celle prévue à l'article 20 de la loi, ce qui constitue la réalité des pratiques dans ce secteur. En effet, ces dernières sont généralement plus favorables à l'agent que les dispositions contenues dans la loi du 13 avril 1995 relative au contrat d'agence commerciale.

Par ailleurs, compte tenu de l'ensemble des dispositions légales générales ou particulières qui existent déjà pour les assureurs, les soumettre à cette loi supplémentaire ne constituait pas une sécurité pour ces derniers.

La deuxième modification d'importance réside dans la négociation des commissions auxquelles les délégués commerciaux peuvent prétendre. L'article 15 de la loi relative au contrat d'agence commerciale prévoit que ces commissions sont négociées au cas par cas sous peine de nullité du contrat. Or, il faut savoir que, par exemple, dans le seul secteur bancaire, ces agents représentent environ 15 000 personnes. La solution trouvée a donc été de permettre une négociation de ces commissions au niveau des organes représentatifs des secteurs des établissements de crédit et boursiers. Toutes modifications des commissions qui se feront par ce biais seront reconnues et ne changeront en rien les autres clauses du contrat.

Enfin, la dernière modification relève de la problématique bien connue du « bug de l'an 2000 ». En effet, l'article 16 de la loi de 1995 prévoit qu'un relevé des commissions dues par le commettant à l'agent doit lui être remis tous les trimestres. Ce relevé doit contenir tous les éléments qui ont été nécessaires pour faire le calcul du montant des commissions. Afin de ne pas encombrer les services informatiques, nous avons reporté l'entrée en vigueur de cet unique article au 30 juin 2000.

Je voudrais terminer ici mon intervention en précisant que nous avons travaillé en connaissance de cause, conscients du risque que nous prenions en amendant ce texte et de ses conséquences. Cependant, nous avons tenté dans les limites du possible d'apporter les modifications que nous estimions indispensables. Compte tenu de la récente actualité et de l'annonce du groupe Ippa de modifier les statuts de ses employés d'agence en agents commerciaux, nous espérons que ce texte pourra recevoir l'approbation de la Chambre des représentants et encore voir le jour avant la fin de cette législature. (Applaudissements.)

De voorzitter. ­ Het woord is aan de heer Coene.

De heer Coene (VLD). ­ Mijnheer de voorzitter, dit wetsontwerp heeft in de commissie een lange lijdensweg gekend en heeft in de sector heel wat mensen gemobiliseerd om uiteindelijk tot oplossingen te komen. Het was immers duidelijk dat het ontwerp dat we van de Kamer kregen toegestuurd, nogal wat zwakke punten vertoonde en in de praktijk moeilijk uitvoerbaar bleek. In de tekst werden een aantal aanpassingen aangebracht. Met twee daarvan hebben we geen enkel probleem.

We hebben wel problemen met de uitsluiting van de verzekeringsagenten. Ik weet dat deze er is gekomen op vraag van de betrokkenen zelf, maar ik vrees dat ze hierbij een beetje kortzichtig hebben gehandeld. Het klopt dat ze op het ogenblik doorgaans een regeling hebben die gunstiger is dan het minimum waarin de wet voorziet. Het zou echter wel eens kunnen dat de regelingen onder druk van de concurrentie in de toekomst zo worden uitgehold dat de agenten terugvallen op een minder gunstige regeling dan het minimum dat deze wet hen zou bieden. De wet legt namelijk geen verplichte regeling, maar wel een minimumregeling op. Niets zou verzekeringsagenten hebben belet met hun onderneming een regeling uit te werken die gunstiger is. Helaas waren de agenten blijkbaar bang dat door het inschrijven van een minimum in de wet, hun feitelijke regelingen naar beneden zouden worden aangepast. Ik vrees echter dat ze zichzelf in een situatie hebben gebracht waarbij ze geen enkel vangnet meer hebben als de zaken verkeerd zouden lopen. Met deze wijziging zijn we dus niet gelukkig.

We zijn ook niet gelukkig met de datum van inwerkingtreding van de wet. Het ontwerp werd eind december 1998 in de Kamer goedgekeurd. Intussen stellen we op het terrein vast dat heel wat financiële instellingen van de afwezigheid van een wettelijke regeling gebruik ­ of moet ik zeggen misbruik ­ hebben gemaakt om een aantal agenten de laan uit te sturen, contracten te wijzigen en dergelijke meer. Ze wisten immers dat er een regeling op komst was die voor hen veel minder interessant is. Het was dus voor hen beter zo veel mogelijk regelingen aan te passen en te wijzigen voor de wet in werking trad. Daarom had ik in de commissie reeds een amendement ingediend om de wet op 1 januari 1999 in werking te laten treden. Op dat ogenblik waren alle betrokkenen in de sector immers op de hoogte van wat er komen zou. Ze wisten dus perfect dat ze handelden « met voorkennis » van een wet die de bankagenten een grotere bescherming zou geven. De meerderheid vond het niet nodig de agenten deze bijkomende bescherming te geven. Dat betreur ik. Daarom heb ik in de plenaire vergadering opnieuw een amendement ingediend om de wet op 1 januari 1999 van kracht te laten worden, met uitzondering van artikel 16. Dit is immers een apart geval en ik ben het ermee eens dat deze bepalingen pas in juni 2000 van kracht worden. Vermits het ontwerp hoe dan ook terug naar de Kamer moet, aangezien het werd gewijzigd, hoop ik dat mijn amendement wordt aangenomen, zodat al wie sinds het begin van het jaar zijn job kwijt is of met een eenzijdig gewijzigd contract moet werken, een effectieve bescherming krijgt. Indien mijn amendement niet wordt aangenomen, zullen we het ontwerp niet goedkeuren, maar ons bij de stemming onthouden.

M. le président. ­ Plus personne ne demandant la parole, la discussion générale est close.

Daar niemand meer het woord vraagt, is de algemene bespreking gesloten.

Afin de régler le problème de la concordance des textes, l'article 2, 2º, du texte français se lira comme suit : « ... que cette indemnité s'élève à au moins une fois et demie celle prévue à l'article 20, alinéa 4, de la présente loi », et le texte néerlandais sera ainsi rédigé : « ... en die vergoeding minstens anderhalve maal zo hoog is als die bepaald in artikel 20, vierde lid, van deze wet. »

Nous passons à l'examen de l'article 4 auquel un amendement a été déposé.

We gaan nu over tot de bespreking van artikel 4 waarbij een amendement wordt ingediend.

L'article 4 est ainsi libellé :

Art. 4. La présente loi ne s'applique pas aux obligations dont l'exécution a été demandée en justice avant la date de son entrée en vigueur.

Pour ce qui est des secteurs des assurances, des établissements de crédit et des marchés réglementés de valeurs mobilières, l'article 16 de la loi du 13 avril 1995 relative au contrat d'agence commerciale entre en vigueur le 30 juin 2000.

Art. 4. Deze wet is niet toepasselijk op de verbintenissen waarvan de uitvoering in rechte is gevorderd vóór de datum waarop zij in werking treedt.

Met betrekking tot de sectoren van het verzekeringswezen, van de kredietinstellingen en van de gereglementeerde markten voor effecten treedt artikel 16 van de wet van 13 april 1995 betreffende de handelsagentuurovereenkomsten in werking op 30 juni 2000.

De heer Coene stelt volgend amendement voor :

« In artikel 4, eerste lid, de woorden « de datum waarop zij in werking treedt » vervangen door de woorden « 1 januari 1999. »

« À l'article 4, alinéa 1^er , remplacer les mots « la date de son entrée en vigueur » par les mots « le 1^er janvier 1999. »

Het woord is aan de heer Coene.

De heer Coene (VLD). ­ Mijnheer de voorzitter, ik heb mijn standpunt zojuist al toegelicht. Het huidige artikel 4 bepaalt dat deze wet niet toepasselijk is op de verbintenissen waarvan de uitvoering in rechte is gevorderd vóór de datum waarop ze in werking treedt. Ik stel voor het laatste zinsdeel, namelijk « vóór de datum waarop zij in werking treedt » te vervangen door « vóór 1 januari 1999 ». Zodoende kan de bescherming van de agenten effectief ingaan bij het begin van dit jaar. Alle financiële instellingen waren er immers toen reeds van op de hoogte dat de wet van kracht zou worden, maar sommige hebben van de tijdelijke afwezigheid van enige wettelijke bescherming toch nog misbruik gemaakt om contracten te wijzigen of eenzijdig op te zeggen. Ik ben voorstander van een retroactieve bescherming van de agenten vanaf het begin van dit jaar.

Mijnheer de voorzitter, ik had graag vernomen hoe de minister van Justitie staat tegenover het amendement dat ik heb ingediend.

De voorzitter. ­ Het woord is aan minister Van Parys.

De heer Van Parys, minister van Justitie. ­ Mijnheer de voorzitter, deze zaak werd besproken in de commissie voor de Justitie. Ik houd aan de tekst die door de commissie is goedgekeurd.

De voorzitter. ­ De stemming over het amendement wordt aangehouden.

Le vote sur l'amendement est réservé.

De commissie stelt volgend nieuw opschrift voor : Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 13 april 1995 betreffende de handelsagentuurovereenkomst.

La commission propose un nouvel intitulé ainsi libellé : Projet de loi modifiant la loi du 13 avril 1995 relative au contrat d'agence commerciale.

Is de Senaat het eens met die tekst?

Ce texte rencontre-t-il l'accord du Sénat? (Assentiment.)

Het nieuw opschrift is goedgekeurd.

Le nouvel intitulé est approuvé.

De aangehouden stemming en de stemming over het geheel van het wetsontwerp hebben later plaats.

Il sera procédé ultérieurement au vote réservé ainsi qu'au vote sur l'ensemble du projet de loi.