SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2020-2021 Zitting 2020-2021
________________
28 janvier 2021 28 januari 2021
________________
Question écrite n° 7-980 Schriftelijke vraag nr. 7-980

de Orry Van de Wauwer (CD&V)

van Orry Van de Wauwer (CD&V)

à la ministre de l'Intérieur, des Réformes institutionnelles et du Renouveau démocratique

aan de minister van Binnenlandse Zaken, Institutionele Hervormingen en Democratische Vernieuwing
________________
Agressions homophobes et transphobes - Plaintes - Police - Traitement et suivi - Procédure - Nombre de cas de violence physique et verbale non signalés - Statistiques - Importance du signalement - Sensibilisation - Actions de la police Homo- en transfobe agressie - Klachten - Politie - Behandeling en opvolging - Procedure - Aantal niet-gemelde vormen van fysiek en verbaal geweld - Cijfers - Belang van de melding - Sensibilisering - Acties van de politie 
________________
minorité sexuelle
lutte contre la discrimination
violence
statistique officielle
répartition géographique
police
poursuite judiciaire
discrimination fondée sur l'orientation sexuelle
seksuele minderheid
bestrijding van discriminatie
geweld
officiële statistiek
geografische spreiding
politie
gerechtelijke vervolging
discriminatie op grond van seksuele geaardheid
________ ________
28/1/2021Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 4/3/2021)
4/3/2021Antwoord
28/1/2021Verzending vraag
(Einde van de antwoordtermijn: 4/3/2021)
4/3/2021Antwoord
________ ________
Question n° 7-980 du 28 janvier 2021 : (Question posée en néerlandais) Vraag nr. 7-980 d.d. 28 januari 2021 : (Vraag gesteld in het Nederlands)

Nous pouvons lire dans le rapport annuel 2019 du Centre interfédéral pour l'égalité des chances Unia que celui-ci a ouvert 140 dossiers relatifs à des formes de comportement interdit lié à l'orientation sexuelle. Pour le critère de l'orientation sexuelle, on a enregistré 54 dossiers pour des discours de haine, 52 pour des actes de haine et 34 pour des discriminations. Les actes de haine consistent, dans 33 cas, en de l'intimidation et du harcèlement et, dans 16 cas, en des coups et blessures. En 2018, on a enregistré 17 cas d'agression physique pour le critère de l'orientation sexuelle.

Il est important que les victimes de violence physique et verbale à caractère homophobe ou de discrimination sur la base de l'orientation sexuelle ou l'identité de genre déposent plainte non seulement auprès d'Unia mais aussi à la police. De nombreuses victimes ne le font pas, et ce pour diverses raisons, comme la honte mais aussi parce qu'elles pensent malheureusement que cela ne servirait à rien. Selon le rapport annuel 2018 d'Unia, ceux qui signalent de tels faits déplorent également «l'absence ou l'insuffisance de suivi de la part de la police». On peut donc craindre qu'il soit question d'un «chiffre noir» élevé, c'est-à-dire d'un grand nombre de cas de violence physique ou verbale ou de discrimination non enregistrés.

Or il est très important pour la police que ces cas soient enregistrés, car cela lui permet d'avoir une vision claire du problème et de mener une répression adéquate. Une meilleure connaissance du profil des auteurs est aussi essentielle à une action de prévention et de sensibilisation. C'est pourquoi une étude est actuellement réalisée, à la demande du ministre flamand de l'Égalité des chances, sur les auteurs et les victimes de violence homophobe et transphobe.

Justification du caractère transversal de la question : la répression est une compétence fédérale et la sensibilisation relève de la compétence des Communautés. Pour pouvoir mener des actions de sensibilisation efficaces, il est important de disposer d'une vue d'ensemble claire des plaintes et des profils des auteurs.

Je souhaiterais donc obtenir de la ministre les informations suivantes.

1) La ministre peut-elle me communiquer les statistiques relatives au nombre de plaintes déposées à la police dans les différentes provinces et dans la Région de Bruxelles-Capitale pour les faits suivants :

a) cas de discours de haine à caractère LGBTphobe et transphobe en 2019 et 2020 ;

b) cas d'actes de haine à caractère LGBTphobe et transphobe en 2019 et 2020 ;

c) cas de discrimination fondée sur l'orientation sexuelle, le genre (ou l'identité de genre) ou la transsexualité en 2019 et 2020 ?

2) Est-il possible d'obtenir, pour ces mêmes catégories et ces mêmes années, les statistiques concernant spécifiquement les villes de Bruxelles, Gand, Anvers, Malines, Courtrai et Louvain ?

3) La ministre dispose-t-elle d'estimations ou d'indications quant au nombre de cas non signalés de violence physique et verbale à caractère LGBTphobe ou transphobe ?

4) La police peut-elle, sur la base des données disponibles, dresser les profils des auteurs de violence physique et verbale à caractère LGBTphobe ou transphobe ?

5) Quelles actions de sensibilisation la police mène-t-elle pour souligner l'importance de dénoncer la violence à caractère LGBTphobe ou transphobe ?

6) Quelle est la procédure policière prévue pour le traitement et le suivi de ce genre de plaintes ?

 

In het jaarverslag 2019 van het Interfederaal Gelijkekansencentrum Unia kunnen we lezen dat er 140 dossiers geopend werden over vormen van verboden gedrag die te maken hebben met seksuele geaardheid. Zo zijn er 54 dossiers rond haatboodschappen op basis van seksuele geaardheid, 52 voor haatmisdrijven en 34 voor discriminatie. Voor de haatmisdrijven gaat het in 33 gevallen om intimidatie en pesterijen, in 16 gevallen om slagen en verwondingen. In 2018 ging het om 17 voorvallen van geregistreerde fysieke agressie op basis van seksuele geaardheid.

Het is belangrijk dat slachtoffers van fysiek en verbaal homofoob geweld of discriminatie op grond van seksuele geaardheid of genderidentiteit klacht indienen bij Unia, maar zeker ook bij de politie. Vele slachtoffers doen dit immers niet omwille van verschillende redenen, zoals schaamte of het feit dat zij nog niet gelukt zouden zijn, maar ook vanuit de teleurstellende gedachte dat dit toch niets zou uitmaken. Volgens het jaarverslag 2018 van Unia zouden melders immers ook klachten hebben «over de afwezigheid van of het gebrek aan opvolging door de politie». We kunnen dus vrezen voor een hoog «dark number», een hoog aantal niet-geregistreerde voorvallen van fysiek of verbaal geweld of discriminatie.

Registratie van dergelijken voorvallen is echter heel belangrijk voor de politie om een duidelijk zicht op deze problematiek te krijgen en haar handhaving hierop af te stellen. Ook meer kennis over de daderprofielen is belangrijk om preventief en sensibiliserend te kunnen werken. Zo loopt er momenteel een onderzoek op vraag van de Vlaamse minister van Gelijke Kansen naar de daders en slachtoffers van homo- en transfoob geweld.

Verantwoording van de transversaal karakter van de vraag: handhaving is een federale bevoegdheid, sensibilisering is een bevoegdheid van de Gemeenschappen. Een duidelijk beeld op de klachten en daderprofielen is belangrijk voor een effectieve sensibilisering.

Daarom vraag ik volgende informatie op bij de geachte minister:

1) Kan ze de cijfers bezorgen van klachten bij de politie voor de verschillende provincies en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest voor:

a) gevallen van holebi- en transfobe haatboodschappen in 2019 en 2020;

b) gevallen van holebi- en transfobe haatmisdrijven in 2019 en 2020;

c) gevallen van discriminatie op grond van seksuele geaardheid, gender(identiteit) of transseksualiteit in 2019 en 2020?

2) Is het mogelijk ook de cijfers voor deze categorieën en jaartallen te krijgen specifiek voor de steden Brussel, Gent, Antwerpen, Mechelen, Kortrijk en Leuven?

3) Beschikt ze over geschatte cijfers of indicaties rond het aantal niet-gemelde vormen van fysiek en verbaal holebi- en transfoob geweld?

4) Kan de politie op basis van de beschikbare gegevens daderprofielen opmaken van de plegers van fysiek en verbaal holebi- en transfoob geweld?

5) Welke acties doet de politie op vlak van sensibilisering rond het belang van meldingen rond holebi- en transfoob geweld?

6) Wat is de procedure van de politie rond de behandeling en opvolging van dergelijke klachten?

 
Réponse reçue le 4 mars 2021 : Antwoord ontvangen op 4 maart 2021 :

1) & 2) La Banque de données nationale générale (BNG) est une base de données policières dans laquelle sont enregistrés les faits sur base de procès-verbaux résultant des missions de police judiciaire et administrative. Elle permet de réaliser des comptages sur différentes variables statistiques telles que le nombre de faits enregistrés, les modus operandi, les objets liés à l’infraction, les moyens de transport utilisés, les destinations de lieu, etc.

À l’appui de la définition ci-dessus de la BNG, il est possible, sur base des procès-verbaux, de réaliser des rapports sur le nombre de faits enregistrés par la police en matière de discrimination fondée sur l’orientation sexuelle (homophobie). Concernant le nombre d’arrestations, nous devons informer l’honorable membre que celles-ci ne sont pas reprises dans la BNG. Les données sont présentées pour l’année 2019 et le premier semestre de 2020 et proviennent de la banque de données clôturée à la date du 24 octobre 2020.

Les tableaux ci-dessous reprennent le nombre de faits enregistrés par les services de police en matière de discrimination fondée sur l’orientation sexuelle (homophobie), tels qu’ils sont enregistrés dans la BNG sur base des procès-verbaux, au niveau des provinces (tableau 1) et au niveau des villes de Bruxelles, Gand, Anvers, Malines, Courtrai et Louvain (tableau 2).

Tableau 1: nombre de faits enregistrés en matière de discrimination fondée sur l’orientation sexuelle (homophobie), par province


2019

SEM1 2020

Anvers

28

11

Brabant wallon

8

2

Bruxelles-Capitale

38

15

Hainaut

23

10

Liège

28

6

Limbourg

5

1

Luxembourg

4

 

Namur

9

4

Flandre orientale

16

7

Brabant flamand

1

4

Flandre occidentale

5

5

Total:

165

65

(Source: police fédérale)

Tableau 2: nombre de faits enregistrés en matière de discrimination fondée sur l’orientation sexuelle (homophobie), par ville


2019

SEM1 2020

Anvers

20

6

Bruxelles

18

5

Gand

6

5

Courtrai

1

1

Louvain

1

2

Malines

1

1

(Source: police fédérale)

Il s’agit ici d’infractions enregistrées par la police à la loi du 10 mai 2007 tendant à lutter contre certaines formes de discrimination. Dans le cas présent, il s’agit de discrimination fondée sur l’orientation sexuelle. Exemple: un propriétaire refuse de louer un appartement à un couple d’homosexuels en raison de leur orientation sexuelle. Il s’agit là d’une infraction à la loi anti-discrimination, infraction qui apparaîtra dès lors dans les statistiques en la matière. Les délits de droit commun (par exemple coups et blessures volontaires) commis avec un motif homophobe ne sont ainsi pas repris dans le cas présent.

Pour certaines infractions de droit commun (par exemple coups et blessures), si le fait est commis (entre autres) en raison d’une aversion envers l’appartenance ethnique, la religion, le sexe, la nature sexuelle, etc. d’une personne (ce qui est appelé une «motivation discriminatoire»), c’est considéré comme une circonstance aggravante. Ces infractions sont aussi appelées «crimes de haine (hate crimes)».

Les codes-faits présents dans la nomenclature policière ne sont toutefois pas assez détaillés pour identifier ces «crimes de haine».

D’autres champs disponibles n’apportent non plus aucune alternative.

En conséquence, cela signifie que, à l’heure actuelle, il n’est pas possible d’extraire ces crimes de haine sur base des informations présentes dans la BNG et de fournir une réponse plus détaillée et plus précise à la question en matière de violence à caractère homophobe. Les services de la police fédérale œuvrent à pourvoir fournir également ces données.

3) Sur base de la BNG, seules les données récoltées sur base des procès-verbaux peuvent être fournies. Les faits qui ne sont pas connus des services de police (chiffre noir – dark number) ne sont, par définition, pas comptabilisés. À ce sujet, le Moniteur de sécurité peut fournir une indication [1]. Le Moniteur de sécurité ne reprend aucune donnée concernant la propension à porter plainte en matière de violence homophobe.

4) La police ne dispose pas de profils d’auteurs liés à ces faits de violence physique et verbale LGBT et transphobe.

5) Les actions de sensibilisation visant à accroître la volonté de signaler la violence holebi et transphobe s’inscrivent dans un cadre plus large de discrimination et de crimes de haine. La police fédérale se conforme aux dispositions légales de la circulaire COL13/2013 relative à la discrimination et aux crimes de haine. Sur base de cette circulaire, des fonctionnaires de référence sont désignés au sein des services de première ligne de la police fédérale et de la police locale et formés afin d’accueillir dans les meilleures conditions les victimes de ces crimes et de donner suite à leurs plaintes. Au cours de cette formation, les fonctionnaires de référence reçoivent des outils pour développer un réseau d’associations LGBTQI représentatives.

À la suite de cette circulaire, certaines zones de police locales ont développé des initiatives vis-à-vis de la population sur l’importance de signaler les discriminations et les crimes de haine. Citons par exemple les campagnes «Proud to be your friend» de la zone de police (ZP) de Gand et de la ZP Anvers, ainsi que le plan d’action et la campagne de sensibilisation connexe de la ZP La Louvière.

La police fédérale soutient également l’action de l’association sans but lucratif (ASBL) Rainbow Cops Belgium. En 2017, cette ABSL a élaboré une brochure «Victime de discrimination ou d’un délit en raison de ton orientation sexuelle ou de ton identité de genre?».

Avec cette brochure, l’ASBL entend informer les victimes et toutes les parties prenantes sur l’importance de déposer plainte, les droits des victimes, les possibilités d’action et les principes de la COL13/2013.

Depuis 2020, les crimes de haine peuvent être signalés en ligne sur Police On Web – une plate-forme permettant aux citoyens de faire des signalements en ligne – via le formulaire général «Appel à l’aide en général».

6) Le traitement et le suivi des plaintes pour violence holebi et transphobe sont régis par la circulaire COL13/2013. Comme répondu à la question 5), des fonctionnaires de référence sont désignés à cette fin au sein des services de première ligne de la police fédérale et de la police locale. Ces personnes agissent comme des interlocuteurs privilégiés au sein de leur unité avec le magistrat de référence.

En outre, il leur appartient de soutenir leurs collègues d’unité en la matière et de leur fournir les informations nécessaires. Plus concrètement, lors de l’établissement d’un procès-verbal, le phénomène «discrimination et crimes de haine» doit être indiqué dans le champ du contexte afin que le procès-verbal suive la bonne direction vers le parquet. Des informations détaillées concernant le traitement et le suivi de ces plaintes figurent dans la circulaire susmentionnée.

[1] La version la plus récente de cette enquête auprès de la population date de 2018.

1) & 2) De Algemene Nationale Gegevensbank (ANG) is een politiedatabank waarin feiten geregistreerd worden op basis van processen-verbaal die voortvloeien uit de missies van de gerechtelijke en bestuurlijke politie. Er kunnen tellingen mee uitgevoerd worden op verschillende statistische variabelen, zoals het aantal geregistreerde feiten, de modus operandi, de voorwerpen gehanteerd bij het misdrijf, de gebruikte vervoermiddelen, de plaatsbestemming, enz.

Op basis van bovenstaande definitie van de ANG is het mogelijk om, op basis van de processen-verbaal, te rapporteren over het aantal door de politie geregistreerde feiten inzake discriminatie op grond van seksuele geaardheid (homofobie). De onderstaande gegevens worden gepresenteerd voor het volledige jaar 2019 en het 1ste semester van het jaar 2020 en zijn afkomstig uit de databankafsluiting van 24 oktober 2020.

De onderstaande tabellen bevatten het aantal door de politie geregistreerde feiten inzake discriminatie op grond van seksuele geaardheid (homofobie), zoals geregistreerd in de ANG op basis van de processen-verbaal, op het niveau van de provincies (tabel 1) en op het niveau van de steden Brussel, Gent, Antwerpen, Mechelen, Kortrijk en Leuven (tabel 2).

Tabel 1: aantal geregistreerde feiten inzake discriminatie op grond van seksuele geaardheid (homofobie) per provincie

 

2019

SEM1 2020

Antwerpen

28

11

Waals-Brabant

8

2

Brussel-Hoofdstad

38

15

Henegouwen

23

10

Luik

28

6

Limburg

5

1

Luxemburg

4

 

Namen

9

4

Oost-Vlaanderen

16

7

Vlaams-Brabant

1

4

West-Vlaanderen

5

5

Totaal:

165

65

(Bron: federale politie)

Tabel 2 : aantal geregistreerde feiten inzake discriminatie op grond van seksuele geaardheid (homofobie) per stad


2019

SEM1 2020

Antwerpen

20

6

Brussel

18

5

Gent

6

5

Kortrijk

1

1

Leuven

1

2

Mechelen

1

1

(Bron: federale politie)

Het betreft hier door de politie geregistreerde inbreuken op de wet van 10 mei 2007 ter bestrijding van bepaalde vormen van discriminatie. In dit geval gaat het om discriminatie op basis van seksuele geaardheid. Bijvoorbeeld: een huiseigenaar weigert zijn woning te verhuren aan een homokoppel omwille van hun seksuele geaardheid. Dit is een inbreuk op de discriminatiewet en zal als dusdanig in de statistieken verschijnen. Gemeenrechtelijke misdrijven (bijvoorbeeld opzettelijke slagen en verwondingen) die met een homofoob motief gepleegd werden, vallen hier dus niet onder.

Voor bepaalde gemeenrechtelijke misdrijven (bijvoorbeeld slagen en verwondingen) geldt dat indien het feit gepleegd werd (onder meer) uit afkeer van iemands etnische afkomst, geloof, geslacht, seksuele geaardheid, enz., (een zogenaamde «bias motivation») dit een verzwarende omstandigheid vormt. Dit worden ook wel «hate crimes» genoemd.

De feitcodes binnen de politienomenclatuur zijn echter niet gedetailleerd genoeg om deze «hate crimes» te herkennen. Ook andere beschikbare velden brengen geen soelaas.

Bijgevolg betekent dit dat momenteel deze haatmisdrijven op basis van de informatie aanwezig in de ANG er niet kunnen worden uitgefilterd en is het momenteel helaas niet mogelijk om een meer gedetailleerd en preciezer antwoord op de vraag inzake homofoob geweld te geven. Er wordt door de diensten van de federale politie gewerkt om ook deze informatie te verstrekken.

3) Op basis van de ANG is het enkel mogelijk om gegevens te verzamelen op basis van processen-verbaal. Feiten die niet gekend zijn bij de politie (dark number) worden per definitie niet meegeteld. Hiervoor kan een Veiligheidsmonitor een indicatie [1] geven. De Veiligheidsmonitor bevat geen gegevens met betrekking tot de aangiftebereidheid van homofoob geweld.

4) De politie beschikt niet over daderprofielen die aan holebi- en transfoob geweld zijn gekoppeld.

5) De sensibiliseringsacties om de aangiftebereidheid voor holebi- en transfoob geweld te verhogen kaderen binnen een ruimer kader met betrekking tot discriminatie en haatmisdrijven. De federale politie schikt zich naar de wettelijke bepalingen van de omzendbrief COL13/2013 inzake discriminatie en haatmisdrijven. Op grond van deze omzendbrief zijn referentieambtenaren binnen de eerstelijnsdiensten van de federale politie én binnen de lokale politie aangeduid en opgeleid om slachtoffers van bovengenoemde misdrijven in de beste omstandigheden te onthalen en hun klacht te acteren. Tijdens deze opleiding worden handvaten aangereikt aan de referentieambtenaren om netwerken op te bouwen met representatieve LGBTQI verenigingen.

Ten gevolge deze omzendbrief ontstonden binnen enkele lokale politiezones initiatieven ten aanzien van de bevolking over het belang om melding te maken van discriminatie en haatmidrijven. Voorbeelden zijn de Proud to be your friend-campagnes van politiezone (PZ) Gent en PZ Antwerpen en het actieplan en bijhorende sensibiliseringscampagne van PZ La Louvière.

De federale politie ondersteunt eveneens de werking van de vereniging zonder winstootgmerk (vzw) Rainbow Cops Belgium. Deze vzw ontwikkelde in 2017 een brochure «Slachtoffer van discriminatie of van een misdrijf omwille van je seksuele geaardheid of genderidentiteit?».

Met deze brochure wil de vzw slachtoffers en alle belanghebbenden informeren over het belang om klacht in te dienen, over de rechten van slachtoffers, actiemogelijkheden en de principes van COL13/2013 inzake discriminatie en haatmisdrijven.

Binnen Police On Web (het platform waar de burger online aangiftes kan doen) kunnen haatmisdrijven sinds april 2020 online aangegeven worden via het algemeen formulier «Hulpgeroep in het algemeen».

6) De behandeling en opvolging van klachten van holebi- en transfoob geweld wordt geregeld via de omzendbrief COL13/2013. Daartoe Zoals meegedeeld in het voorgaande antwoord, zijn binnen de eerstelijnsdiensten van de federale politie en binnen de lokale politie referentieambtenaren aangeduid. Deze personen fungeren als bevoorrechte gesprekspartner binnen hun eenheid met de referentiemagistraat. Bovendien is het hun taak om de collega’s binnen hun eenheid te ondersteunen inzake deze materie en hen de nodige informatie te verstrekken. In concreto dient bij de opmaak van een proces-verbaal in het contextveld het fenomeen «discriminatie en haatmisdrijven» aangeduid te worden zodat het proces-verbaal de juiste weg volgt naar het parket. Gedetailleerde informatie met betrekking tot de behandeling en opvolging van dergelijke klachten zijn opgenomen in bovenstaande omzendbrief.

[1] De meest recente versie van deze bevolkingsenquête dateert van 2018.