SÉNAT DE BELGIQUE BELGISCHE SENAAT
________________
Session 2012-2013 Zitting 2012-2013
________________
5 juillet 2013 5 juli 2013
________________
Question écrite n° 5-9483 Schriftelijke vraag nr. 5-9483

de Bert Anciaux (sp.a)

van Bert Anciaux (sp.a)

à la ministre de la Justice

aan de minister van Justitie
________________
La transaction conclue avec un grand fraudeur du secteur diamantaire De dading die werd gesloten met een grote diamantfraudeur 
________________
trafic illicite
pierre précieuse
Inspection spéciale des impôts
amende
action en matière pénale
prescription d'action
modes alternatifs de résolution des conflits
zwarte handel
edelsteen
Bijzondere Belastinginspectie
geldboete
strafrechtelijke procedure
verjaring van de vordering
alternatieve geschillenbeslechting
________ ________
5/7/2013 Verzending vraag
26/7/2013 Antwoord
5/7/2013 Verzending vraag
26/7/2013 Antwoord
________ ________
Requalification de : demande d'explications 5-3525 Requalification de : demande d'explications 5-3525
________ ________
Question n° 5-9483 du 5 juillet 2013 : (Question posée en néerlandais) Vraag nr. 5-9483 d.d. 5 juli 2013 : (Vraag gesteld in het Nederlands)

Une enquête relative à une grande fraude diamantaire s'est récemment conclue par une transaction d'un montant de 160 millions d'euros. Assurément une belle somme, très appréciable pour notre Trésor et peut-être aussi une économie de frais de justice autrement inévitables.

J'ai déjà interrogé la ministre concernant le cadre de référence utilisé pour de telles transactions. Il s'avère inexistant, sur les plans tant juridique et éthique que politique. Il s'agit apparemment toujours de cas sui generis. Autrement dit, chaque cas est traité sur la base de paramètres différents. Bref, ces règles vont à l'encontre d'un des fondements de notre État de droit, à savoir s'efforcer de sanctionner de la manière la plus égale possible les délits analogues.

La ministre et les instigateurs d'un tel recours aux transactions avancent par conséquent d'autres arguments, évoquant une solution rapide, simple et, à première vue, lucrative. Le tiroir-caisse sonne et l'appareil judiciaire échappe à une procédure pénible. Face à eux se trouvent les légalistes, farouchement attachés à une approche peut-être lente mais cohérente sur le plan légal. Leurs arguments ont l'air rétrogrades et n'atteignent pratiquement plus les médias.

Un certain nombre de juristes fiscaux sont également intervenus dans le cadre de cette grande fraude diamantaire. Sans rejeter cette approche quant au fond, ils ont pointé une nouvelle incohérence créée par cette transaction spécifique. En payant 160 millions d'euros, c'est-à-dire une amende inférieure à 7 %, ce fraudeur échappe non seulement à des poursuites judiciaires mais également à une condamnation correctionnelle et donc à une mention au casier judiciaire. Le coupable s'en sort donc avec un casier judiciaire vierge. Une bonne affaire... mais pour le moins curieuse. Car les petits fraudeurs doivent subir un tout autre traitement : une amende beaucoup plus élevée, une condamnation en correctionnelle et donc un casier judiciaire bien chargé. Un des juristes fiscaux en a ainsi conclu qu'en Belgique, il valait mieux frauder à grande qu'à petite échelle car les conséquences sont beaucoup moins graves et radicales, sur les plans tant financier que judiciaire. Il existe une notion claire pour définir ce type d'approche : la justice de classe. Apparemment, les services des Douanes ont aussi conclu à une justice de classe, car ils ont refusé d'adhérer à cette transaction.

La ministre confirme-t-elle que dans le cadre du traitement d'une grosse fraude dans le monde diamantaire anversois, on a conclu une transaction impliquant une amende de 6,66 %, l'arrêt définitif des poursuites sans condamnation et donc sans mention au casier judiciaire du fraudeur ? Quel est le rapport entre cette transaction et le traitement de fraudes de moindre importance se soldant par des amendes plus élevées et des condamnations effectives ? Comment la ministre se défend-elle contre les accusations selon lesquelles ce système, plus bienveillant et moins répressif à l'égard des grands que des petits fraudeurs, constitue une forme de justice de classe indésirable et dangereuse ? La ministre abordera-t-elle le sujet avec le collège des procureurs généraux et donnera-t-elle des instructions pour éviter une telle approche ?

La ministre s'est-elle déjà concertée avec sa collègue des Finances concernant l'attitude de rejet des services des Douanes, qui s'opposent à cette transaction ? Dans l'affirmative, avec quel résultat ?

 

Een onderzoek naar een omvangrijke diamantfraude eindigde recent met een dading voor 160 miljoen euro. Voorwaar een mooi bedrag, uiterst welkom voor onze Schatkist en wellicht ook een besparing op de gerechtskosten die anders onvermijdelijk zouden zijn.

Al eerder ondervroeg ik de minister over het referentiekader dat bij dergelijke dadingen wordt gehanteerd. Dit blijkt noch juridisch, noch ethisch, noch politiek te bestaan. Het gaat hier blijkbaar altijd over sui generis-gevallen, of om het iets gewoner uit te drukken, elk geval wordt met aparte parameters behandeld. Kortom, hier gelden regels die principieel indruisen tegen een fundament van onze rechtsstaat, namelijk het streven naar een zo gelijkaardig mogelijk bestraffing van vergelijkbare misdrijven.

De minister en de promotoren van een dergelijke aanpak met dadingen trekken daarom een ander blik van argumenten open, verwijzend naar een snelle, gemakkelijke en op het eerste gezicht lucratieve oplossing. De kassa rinkelt aangenaam en het zo belaste justitieapparaat ontsnapt aan een moeizame procedure. Daartegenover staan de zogenaamde nomologen, de rabiate believers in een misschien wel trage maar wettelijk consequente aanpak. Hun argumenten klinken oudmodisch en halen nog amper de media.

In de casus van de grote diamantfraude mengden zich ook een aantal fiscaal juristen. Zonder deze aanpak ten gronde af te wijzen, verwezen ze naar een nieuwe inconsequentie die door deze specifieke dading ontstond. Door de betaling van 160 miljoen euro, zijnde een boete van nog geen 7%, ontsnapt deze fraudeur niet alleen aan verdere rechtsvervolging maar meteen ook aan een correctionele veroordeling en de bijhorende opname in het strafregister. Dus de schuldige verlaat deze grove fraudezaak met een blanco strafblad. Mooi meegenomen… maar minstens eigenaardig. Want kleine fraudeurs worden met een heel andere aanpak geconfronteerd: een veel omvangrijker boete, een correctionele veroordeling en dus een zwaar bevlekt strafblad. Dit ontlokte een van de fiscale juristen tot de vaststelling dat wie in België wil frauderen het beter ineens doortastend en omvangrijk genoeg doet, want dan wordt het gevolg relatief veel minder zwaar en ingrijpend, zowel financieel als qua juridische afhandeling. Voor zulke aanpak bestaat een duidelijk begrip: klassejustitie. Blijkbaar analyseerden ook de Douanediensten deze afhandeling als klassejustitie, want ze weigerden zich bij deze dading aan te sluiten.

Bevestigt de minister dat bij de afhandeling van een grote fraudezaak in de Antwerpse diamantwereld een dading werd afgesloten met een boete van 6,66%, de definitieve stopzetting van de vervolging zonder veroordeling en dus zonder vermelding op het strafregister van de fraudeur? Hoe verhoudt deze dading zich tot de behandeling van minder omvangrijke fraudezaken, waarbij hogere boetes en effectieve veroordelingen worden uitgesproken? Hoe verdedigt de minister zich tegen de aantijgingen dat met deze aanpak van dadingen, waarbij grootschalige fraudegevallen relatief veel coulanter en minder repressief worden aangepakt dan kleinere fraudeurs, een vorm van ongewenste en gevaarlijke klassejustitie ontstaat? Zal de minister hieromtrent het college van Procureurs-generaal aanspreken en instructies geven om deze aanpak te vermijden?

Heeft de minister al overlegd met haar collega van Financiën over de afwijzende houding van de Douanediensten, die zich tegen deze dading verzetten? Zo ja, met welk gevolg?

 
Réponse reçue le 26 juillet 2013 : Antwoord ontvangen op 26 juli 2013 :

Tout comme vous, j'ai appris dans la presse que la société Omega Diamonds aurait conclu une transaction avec l'Inspection spéciale des impôts.

L'instruction étant en cours, je ne peux donner plus de détails à ce sujet.

Je souhaiterais toutefois souligner qu'à ce jour aucune transaction n'a été conclue avec les inculpés dans le dossier « Omega Diamonds ». Il n'est donc pas question d'un « arrangement pour 160 millions d'euros » (comme vous l'appelez dans votre question). Un accord fiscal aurait néanmoins été conclu entre la SPRL Omega Diamonds et l'ISI d'Anvers. Il serait préférable de poser les questions relatives à son contenu au ministre des Finances : les négociations se sont déroulées entre les avocats d' Omega Diamonds et l'ISI d'Anvers.

Dans un souci de clarté, je voudrais rappeler ici à nouveau l'une des principales conditions pour parvenir à une transaction :

L'article 216bis, § 6, dispose que pour les infractions fiscales ou sociales qui ont permis d’éluder des impôts ou des cotisations sociales, la transaction n’est possible qu’après le paiement des impôts ou des cotisations sociales éludés dont l’auteur de l'infraction est redevable, en ce compris les intérêts, et moyennant l’accord de l’administration fiscale ou sociale.

Une transaction doit donc d'abord être conclue avec les Finances, tous les impôts dus, en ce compris les intérêts, devant être intégralement payés au fisc, avant qu'une transaction puisse être conclue avec le parquet.

Pour de qui est des infractions à la législation en matière de douanes et accises, l'administration des douanes et accises est seule compétente pour engager les poursuites pénales. Dans cette matière, le ministère public ne peut se substituer à l'administration des douanes et accises. Une transaction n'est pas applicable aux infractions pour lesquelles la douane peut elle-même poursuivre de manière autonome (article 216bis, § 6, du Code d’Instruction criminelle).

J'ai pleinement confiance dans le fait que tant l'Inspection spéciale des impôts que le ministère public défendent les intérêts de la société et agissent en fonction de ces intérêts.

Pour imposer des transactions en matière de droit pénal fiscal, le ministère public suit une politique tendant vers des pourcentages uniformes sur l'ensemble du pays.

Les transactions ne sont toutefois pas proposées à la légère : elles reposent sur un dossier spécifique renfermant des faits et des préventions concrets.

Le ministère public peut donc également prendre en considération non seulement les mérites du dossier spécifique (les points forts et faiblesses caractéristiques du dossier) mais également les particularités de chacun des inculpés pris individuellement.

Je voudrais enfin souligner que la circulaire du Collège des PG relative à la transaction étendue prévoit qu'une évaluation des directives figurant dans la circulaire aura lieu deux ans après l'entrée en vigueur de cette circulaire, en mai 2014 donc. S'il apparaît que les directives doivent être adaptées, nous ne manquerons pas de le faire à ce moment.

Net als u heb ik via de krant vernomen dat het bedrijf Omega Diamonds een minnelijke schikking zou gesloten hebben met de Bijzondere Belastinginspectie.

Gezien het lopende gerechtelijke onderzoek, kan ik daarover geen verdere details geven.

Wel wil ik beklemtonen dat er tot op heden geen enkele minnelijke schikking is afgesloten met de inverdenkinggestelden in het dossier gekend als “Omega Diamonds”. Er is dus geen sprake van een (zoals U het noemt in Uw vraagstelling) “dading voor 160 miljoen euro.” Er zou wel een fiscaal akkoord afgesloten zijn tussen BVBA Omega Diamonds en BBI Antwerpen. Vragen over de inhoud ervan worden best gesteld aan de minister van Financiën: de onderhandelingen verliepen tussen de advocaten van Omega Diamonds en BBI Antwerpen.

Voor alle duidelijkheid wil ik hier een van de belangrijkste voorwaarden om tot een minnelijke schikking te komen nog eens in herinnering brengen:

Art. 216bis §6 stelt dat : Voor de fiscale of sociale misdrijven waarmee belastingen of sociale bijdragen konden worden omzeild, de minnelijke schikking pas mogelijk is nadat de dader van het misdrijf de door hem verschuldigde belastingen of sociale bijdragen, inclusief de intresten, heeft betaald, en de fiscale of de sociale administratie daarmee heeft ingestemd.

Er moet dus eerst een schikking worden getroffen met Financiën, alle verschuldigde belastingen, inclusief de interesten, moeten volledig betaald zijn aan de fiscus, vooraleer een schikking kan worden afgesloten met het parket.

Voor wat betreft de inbreuken op de wetgeving inzake douane en accijnzen, is de administratie der douane en accijnzen uitsluitend bevoegd om de strafvervolging in te zetten. Het Openbaar Ministerie kan en mag zich in deze niet in de plaats stellen van de administratie der douane en accijnzen. Een minnelijke schikking is niet toepasselijk op misdrijven waarvoor de douane zelf autonoom kan vervolgen (artikel 216bis §6 van het Wetboek van Strafvordering).

Ik heb er alle vertrouwen in dat zowel de Bijzonder Belastinginspectie als het Openbaar ministerie de belangen van de maatschappij verdedigen en in functie hiervan handelen.

Het Openbaar ministerie hanteert voor het opleggen van minnelijke schikkingen inzake fiscaal strafrecht een beleid, waarbij wordt gestreefd naar percentages die uniform zijn over het ganse land.

Minnelijke schikkingen worden echter niet aangeboden in het luchtledige: ze zijn gebaseerd op een specifiek dossier, met eigen concrete feiten en tenlasteleggingen.

Het Openbaar ministerie kan dus ook rekening houden met niet alleen de merites van het specifieke dossier (de karakteristieke sterke én zwakke punten van het dossier), maar ook met de specifieke kenmerken van de individuele, onderscheiden inverdenkinggestelden.

Tot slot wil ik erop wijzen dat de omzendbrief aangaande de verruimde minnelijke schikking van het College van PG’s voorziet dat een evaluatie van de richtlijnen in de omzendbrief zal plaatsvinden twee jaar na de inwerkingtreding van deze omzendbrief, dus in mei 2014. Wanneer blijkt dat de richtlijnen moeten aangepast worden, zullen we dit op dat ogenblik niet nalaten.